Warto zatem dowiedzieć się co nieco na temat serca, najważniejszego w naszym organizmie mięśnia. Wiedzę tę przybliży nam w rozmowie Pan Prof. dr hab. med. Michał Wojtalik.
Panie Profesorze, czy Polacy wiedzą jak dbać o swoje serce i czy stosują to w praktyce?
Z pewnością świadomość znaczenia trybu życia dla zdrowia jest coraz powszechniejsza. Jest tak dzięki licznym publikacjom prasowym i popularno-naukowym wskazującym zarówno prawidłowe sposoby odżywiania jak i znaczenie ruchu (ćwiczeń fizycznych) dla zdrowia a w tym prawidłowego funkcjonowania układu krążenia. Nie należy jednak popadać w nadmierny optymizm. Nadal jest potrzeba upowszechniania właściwych nawyków dietetycznych i ćwiczeń fizycznych jako elementów poprawiających zdrowotność naszego społeczeństwa.
Dlaczego choroby serca i układu krążenia są tak powszechne, stanowiąc problem coraz większej grupy osób?
Choroby układu krążenia mają szereg przyczyn, do których należą: uwarunkowania genetyczne, cukrzyca, czynniki środowiskowe i dietetyczne, używki, infekcje i losowe. Prawdą jest, że około 40% zgonów jest spowodowana chorobami układu krążenia. Tak częste występowanie chorób układu krążenia jest sumą wszystkich wyżej wymienionych czynników. Ponadto znacznej poprawie uległa opieka zdrowotna w tym opieka kardiologiczna i kardiochirurgiczna powodując lepsze i szybsze diagnozowanie groźnych dla życia i zdrowia chorób. Więcej się też na ten temat pisze w prasie. Może to sprawiać wrażenie zwiększenia liczby chorób układu krążenia. Tymczasem tak nie jest. W ostatnich latach spodziewany okres życia ludności w Polsce wydłużył się o kilka lat co jest między innymi wynikiem lepszej jakości opieki zdrowotnej a w tym kardiologicznej.
Jak pokazuje raport „Mapa Polskiego Serca”, w Polsce z powodu chorób układu krążenia rocznie trafia do szpitali milion osób, co stanowi 44 % wszystkich hospitalizacji. Co powinniśmy zatem robić, aby tego uniknąć i cieszyć się dobrym zdrowiem długie lata?
Analizując każdą z możliwych przyczyn zachorowania na choroby układu krążenia można podać sposoby unikania lub spowolnienia ich rozwoju. Predyspozycje genetyczne można wcześniej diagnozować i zapobiegać zachorowaniu na przykład przez leczenie podwyższonego poziomu cholesterolu lub cukru we krwi i nadciśnienia. Stale powtarza się, że palenie papierosów sprzyja również chorobom serca podobnie jak niewłaściwa dieta i stresowy, bez ćwiczeń fizycznych tryb życia. Bardzo ważne jest też regularne leczenie zębów. A więc nie palmy papierosów, jedzmy urozmaicone posiłki z większą ilością warzyw i mięsa ryb (nie objadając się) i do tego uprawiajmy relaksujące ćwiczenia fizyczne. Starajmy się również wykonywać okresowe badania lekarskie.
Jakie choroby układu krążenia najczęściej dotykają polskich pacjentów?
Niewątpliwie najczęstszymi chorobami są nadciśnienie tętnicze i choroba wieńcowa.
Czy można wskazać grupę wiekową, która jest szczególniej narażona na choroby serca - młodzi, ambitni pracoholicy czy też ludzie w wieku emerytalnym?
Wraz z wiekiem zwiększa się odsetek osób chorujących na choroby układu krążenia. A więc najczęściej chorują osoby starsze. Nie oznacza to, że młodzi ludzie nie mogą zachorować na serce. Na przykład nie leczone zęby mogą być przyczyną zapalenia serca i zagrożeniem życia.
Jakie są główne czynniki ryzyka chorób sercowo - naczyniowych?
Do najważniejszych czynników ryzyka najczęstszych chorób sercowo-naczyniowych należą: predyspozycje genetyczne (rodzinne), otyłość, cukrzyca, stresujący tryb życia, palenie papierosów.
Dlaczego tak ważnym dla zdrowia serca czynnikiem jest aktywność fizyczna?
Ćwiczenia fizyczne maja wielostronny korzystny wpływ na nasze zdrowie. Oczywiście podnoszą naszą wydolność fizyczną dając lepsze samopoczucie. Po stresującej pracy dobrze jest przebiec się lub wykonać inne ćwiczenia fizyczne, które pozwolą nam się odprężyć i spalić adrenalinę wytworzona w okresie stresującym. U osób ze skłonnością do nadwagi i cukrzycy regularne ćwiczenia fizyczne korzystnie wpływają na metabolizm czyli spalanie cukrów i tkanki tłuszczowej.
Jaką dietę należy stosować, aby wspomóc serce w jego pracy?
Kaloryczność codziennej diety powinna być dostosowana do naszego zapotrzebowania energetycznego. Osoby ciężko pracujące fizycznie muszą jeść więcej a pracownicy biurowi mniej. Jedzenie powinno być urozmaicone i zawierać wszystkie niezbędne witaminy, sole, białka, tłuszcze i węglowodany.Ze względu na jakość tłuszczów i białka zaleca się spożywać więcej mięsa ryb niż mięsa „czerwonego”. Należy też ograniczyć stosowanie soli kuchennej sprzyjającej nadciśnieniu, szczególnie u osób, które mają takie problemy.
Panie Profesorze, na zdrowie pracuje się od urodzenia. Nadopiekuńczy rodzice, którzy przekarmiają swoje dzieci nie zdają sobie sprawy, że nadwaga dzieci w wieku szkolnym praktycznie skazuje je na problemy z sercem w przyszłości. Jak tego uniknąć?
Prawdą jest, że najczęstsze choroby układu krążenia – nadciśnienie i choroba wieńcowa rozwijają się przez wiele lat a więc maja swój początek w wielu przypadkach już w dzieciństwie. W ich rozwoju odgrywa szereg czynników w tym dieta a w niej nie tylko ilość jedzenia ale i jakość. Trzeba więc nieustannie, na wszystkie sposoby, propagować zdrowe zasady odżywiania – w szkole, prasie i poradach lekarskich.
Czy stosowanie suplementów diety, bogatych w NNKT oraz kwasy Omega 3.6.9, coraz bardziej popularne wśród pacjentów, może stanowić skuteczną profilaktykę w walce z dolegliwościami układu krążenia?
Suplementy diety stały się ważnym dodatkiem codziennego jedzenia. Zaleca się np. spożywanie tzw. dobrych bakterii, mikroelementów, witamin, nienasyconych kwasów tłuszczowych itp. Nienasycone kwasy tłuszczowe, do których nalezą kwasy Omega maja wielostronne korzystne działanie na szeroko rozumiane zdrowie w tym również na układ krążenia. Potwierdziły to liczne badania naukowe. Źródłem kwasów Omega są ryby. Bogaty w nie jest również len i tłoczony z lnu olej. Regularne spożywanie produktów zawierające kwasy Omega jest ze wszech miar korzystne dla zdrowia i polecane.
Dziękuję za rozmowę
Stres
Dotyczy każdego z nas. Jeżeli nie będziemy go niwelować, może się okazać, że wpływa negatywnie nie tylko na samopoczucie, ale również szkodzi naszemu zdrowiu, co serce odczuje w pierwszej kolejności. Zarezerwuj zatem w ciągu dnia odrobinę czasu na relaks. Wyjdź na spacer, zrób coś co sprawia Ci przyjemność, przygotuj sobie kąpiel lub wybierz się do kina. Jeżeli jesteś w pracy, w miarę możliwości znajdź pięć minut każdego dnia na chwilę oddechu: rozluźnij mięśnie, strząśnij ramiona i ręce. Nie zabiera to dużo czasu, a pomaga pozbyć się nadmiernego napięcia i poczujesz się odświeżony i bardziej energiczny.
PEŁNOZIARNISTA ŻYWNOŚĆ GÓRĄ. Pieczywo, makarony z pełnego przemiału, nieoczyszczony ryż, płatki i otręby owsiane powinny nam towarzyszyć każdego dnia. Zawierają duże ilości błonnika pokarmowego, który pomaga obniżyć poziom złego cholesterolu i glukozy we krwi, co zmniejsza ryzyko zachorowania na miażdżycę i cukrzycę.
JEŚLI OLEJ, TO ROŚLINNY. Olej rzepakowy, sojowy, oliwa z oliwek, miękkie margaryny nie zawierają cholesterolu, dostarczają w zamian naszemu organizmowi wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Staraj się ograniczyć w diecie tłuszcze nasycone, które znajdują się w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak sery, śmietana, kiełbasa, oraz w innych tłustych mięsach i maśle.
WARZYWA I OWOCE NA WAGĘ ZDROWIA. Zawierają nie tylko wspomniany wcześniej błonnik, ale również przeciwutleniacze, jak np. beta-karoten, witaminę C, selen,. Chronią one serce przed szkodliwym wpływem wolnych rodników. Szczególnie godna polecenia jest: soczewica, suszone śliwki, rodzynki, fasola, pomidor czy jabłko.
RYBY BARDZIEJ NIŻ MIĘSO WPŁYWAJĄ NA ZDROWIE. Pod warunkiem, że są morskie i tłuste, gdyż stanowią bogate źródło korzystnych dla układu krwionośnego kwasów omega 3. Ogranicz lub całkowicie wyrzuć z diety czerwone mięso, tłuste mleko oraz sery żółte.
DOBROCZYNNE FLAWONOIDY. Działają ochronnie na układ krążenia. Dostarczymy je organizmowi pijąc soki z aronii, porzeczek czy grejpfrutów. Raz od czasu bez wyrzutów sumienia można je zastąpić lampką czerwonego wina.
SÓL TYLKO W NIEZBĘDNEJ ILOŚCI. Jeśli tylko to możliwe, należy zastępować ją przyprawami ziołowymi, które poza walorami smakowymi, wpływają dobrze na układ trawienia. Sól natomiast, dostarcza do organizmu sodu, który zaburzać może poziom ciśnienia krwi.