Autor oraz współautor licznych opracowań botanicznych i zielarsko farmaceutycznych (łącznie 372), w tym 129 oryginalnych artykułów naukowych i przeglądowych, 8 monografii, 5 podręczników i 6 skryptów dla studentów kierunków biologicznych (botanicznych, zielarskich, rolniczych i leśnych) oraz farmaceutycznych i kosmetologii, 61 naukowych wydawnictw zielnikowych, 48 innych publikacji (w tym m.in. komunikaty naukowe - oryginalne, artykuły naukowe i propozycje (projekty) ochrony obiektów przyrodniczych, artykuły (doniesienia) geobotaniczne, doniesienia briologiczne – bioindykacja i zagrożenia antropopresyjne), 70 artykułów popularno-naukowych oraz 27 nie opublikowanych prac (w tym przyjęte do druku, ekspertyzy, strony internetowe i inne). Opiekun naukowy prac habilitacyjnych., promotor 6 ukończonych rozpraw doktorskich i opiekun naukowy 5 słuchaczy studiów doktoranckich w ŚAM oraz 2 w innych placówkach naukowych (GIG - Katowice, Inst. Ochrony Przyrody PAN), a także promotor bardzo licznych prac magisterskich (Farmacja ŚAM – 124), oraz 4 prac licencjackich. Niezależnie w latach 1992 - 2000 wypromował 18 mgr i 65 inżynierskich z zakresu ochrony środowiska (Politechnika Łódzka filia w Bielsku – Białej; obecnie – Akademia Techniczno-Humanistyczna). Obecnie również opiekun 7 prac licencjackich z zakresu ochrony środowiska przyrodniczego (Wyższa Szkoła Ekologii w Sosnowcu; 2007 rok)
Od 1968 roku (mgr biol. UJ) nieprzerwanie związany zawodowo z uczelniami wyższymi -1968-9 (UJ), 1969–1978 (UŚ) i od 1978 – w Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach (siedziba w Sosnowcu). W 2001 roku uzyskał tytuł profesora nauk biologicznych. Pełnił i pełni wiele funkcji służbowych m. innymi jako członek różnych komisji senackich i wydziałowych, jako członek krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych, a także jako członek środowiskowych rad naukowych, kolegiów oraz rad redakcyjnych czasopism naukowych, recenzent opracowań badawczych do druku oraz grantów M N i I (KBN), a przez wiele lat opiekun studenckich kół naukowych (STN: botanicznego - UŚ, botanicznego „Cedro”- ŚAM, „Ekofilus” – Pol. Łódzka filia w Bielsku-Białej). Ostatnio zainicjował powstanie Studenckiego Towarzystwa Naukowego w Wyższej Szkole Ekologii w Sosnowcu).
Pełnił również funkcję prodziekana Wydziału Farmaceutycznego i Oddziału Analityki Medycznej ŚAM (1993-1996). Od 26 lat jest opiekunem naukowym i organizatorem „Studium Zielarstwa i Ziołolecznictwa oraz Racjonalnego Żywienia” Uniwersytetu Trzeciego Wieku działającego przy Uniwersytecie Śląskim i Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. Wyróżniony licznymi nagrodami naukowymi i dydaktyczno-wychowawczymi przez JM Rektorów UŚ oraz ŚAM, a także Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej. Posiada odznaczenia - Medal Komisji Edukacji Narodowej oraz Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi, a także Złotą i Srebrną Odznakę Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika i Srebrna Odznaką za zasługi na rzecz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. inne wyróżnienia. Jest wyróżniony honorowym członkostwem Polskiej Izby Zielarsko-Medycznej i Drogeryjnej (2005) oraz Polskiego Towarzystwa Aromaterapeutycznego (2005).
Wykłada w ŚAM przedmioty – „Botanika farmaceutyczna”, „Rośliny kosmetyczne”, „Surowce aromatyczne i kosmetyczne”, „Biologia roślin” oraz jako przedmiot fakultatywny - ” Surowce naturalne i ziołolecznictwo” - na kierunkach: Farmaceutycznym, Kosmetycznym i Biotechnologicznym Wydziału Farmaceutycznego i Medycyny Laboratoryjnej ŚAM (siedziba w Sosnowcu).
Niezależnie, jako profesor zatrudniony (od 2007 roku) w WS Ekologii s Sosnowcu, prowadzi wykłady takich przedmiotów jak: „Biologia”, „Fitosocjologia”, „Ocena Oddziaływania na Środowisko”, „Filozofia Przyrody” oraz seminarium i pracownia specjalistyczna dla licencjatów.
Czynnie uprawia turystykę, od czasu do czasu publikuje utwory poetyckie, m.in. w zbiorze poetów botaników „Wyglądając poza zieleń„ ( Suwałki 1998 ) oraz liczne wiersze (ok. 60) w „Kurierze Miejskim” (Sosnowiec) - w serii „Zioła i Poezja”, a także w innych czasopismach.
Źródła biogramu: Fot. w zbiorach CDDMiF; –Eko indeks’93, Warszawa 1993; Kto jest kim w Polsce: encyklopedia Actus purus, [Poznań] 2003, 2004; Kto jest kim w woj. katowickim ’93; Who is who, Kraków 1995, 2002; Who is who w Polsce: leksykon biograficzny [...] Cz. 1. A-Mal. Wyd. 3 uzup., Zug 2004; – Ankieta; – Dział Spraw Pracowniczych ŚAM w Katowicach: Akta osobowe.
Prof.dr hab. Krzysztof Jędrzejko & Lek.med. Cezary B. Ruszkiewicz
Serce i naczynia krwionośne (tętnice, żyły i naczynia włosowate) stanowią układ krążenia. Wszelkie zmiany w budowie i zakłócenia czynności zarówno serca, jak i przepływu krwi w obrębie naczyń krwionośnych, powodują określone objawy chorobowe i upośledzenie ogólnej sprawności organizmu. W obrębie serca zmiany chorobowe mogą dotyczyć zewnętrznej warstwy serca, tj. osierdzia, warstwy środkowej czyli samego mięśnia sercowego oraz warstwy wewnętrznej, zwanej wsierdziem. Mogą również dotyczyć nieprawidłowej czynności zastawek między poszczególnymi jamami serca, czy też jamami serca a głównymi naczyniami. Nieobojętne dla sprawności organizmu są zmiany chorobowe w zakresie układu naczyniowego, tak tętniczego, jak żylnego. W każdym przypadku niedomagań układu krążenia właściwe rozpoznanie i leczenie ustala lekarz. Ziołolecznictwo może tu wiele pomóc, ale trzeba metody i środki te rozumieć jako wspomagające i raczej drugorzędne w stosunku do klasycznego postępowania (Janicki, Rewerski,1991).
1. Niewydolność krążenia (Insufficientia circulatoria)
Niewydolność krążenia może być pochodzenia sercowego lub obwodowego. Układ krążenia nie spełnia w tym stanie swych zasadniczych czynności dostarczania tlenu i materiałów odżywczych tkankom i komórkom oraz usuwaniu z nich dwutlenku węgla i innych produktów przemiany materii.
Do niewydolności krążenia prowadzą:
- wady serca
- nadciśnienie
- choroby mięśnia sercowego (Wawrzyniak, 1992).
Podstawowymi lekami stosowanymi w niewydolności krążenia są glikozydy nasercowe. Są to związki szeroko rozpowszechnione w świecie roślinnym. W dużych ilościach znajdują się między innymi w liściach naparstnic i nasionach strofantusa. Ponadto, glikozydy nasercowe o stosunkowo silnym działaniu znajdują się także w zielu konwalii i miłka wiosennego (Ożarowski, 1976).
Glikozydy nasercowe dzielimy na 2 grupy: glikozydy kardenolidowe i glikozydy bufadienolidowe. Większość poznanych glikozydów nasercowych należy do grupy kardenolidów. Najcenniejszym typem działania glikozydów kardenolidowych jest działanie inotropowo dodatnie, tj. wzmacniające siłę skurczu mięśnia sercowego oraz działanie chronotropowo ujemne, polegające na przedłużeniu fazy diastolicznej i zwolnieniu tętna. W sumie powoduje to znacznie wydajniejszą pracę mięśnia sercowego (Kohlmünzer, 1998).
Preparatem w skład, którego wchodzi konwalia majowa – Convallaria majalis, zawierająca glikozydy kardenolidowe jest Convafort. Wskazaniem do jego stosowania jest lekka niewydolność mięśnia sercowego (Pastok, 2000).
Mieszanki ziołowe
1. Ożarowski, Jaroniewski, 1987
Herba Leonuri ziele serdecznika, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu aa 50,0, Herba Melliloti ziele nostrzyka, Herba Anserinae ziele pięciornika, Inflorescentia Tiliae kwiatostan lipy aa 25,0, Flos Arnicae kwiat arniki, Flos Sambuci kwiat bzu czarnego aa 20,0
DS. Sporządzić w termosie napar z 2 łyżek ziół na 2 szklanki wody wrzącej. Przykryć i odstawić na 1 godzinć. Pić 1/2 szklanki rano i wieczorem po posiłkach w zaburzeniach czynności serca okresu przekwitania.
2. Klimuszko, 1997 za Wawrzyniak, 1992
Herba Leonuri ziele serdecznika, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu, Fructus Crataegi owoc głogu, Radix Levistici korzeń lubczyka, Radix Valerianae korzeń kozłka, Folium Melissae liść melisy, Fructus Rosae owoc dzikiej róży, Folium Urticae liść pokrzywy, Inflorescentia Helichrysi kwiatostan kocanek aa 50,0
DS. Łyżkę ziół zalać szklanką wrzącej wody, odstawić pod przykryciem na 3 godziny. Pić 3 razy dziennie szklankę przed jedzeniem.
3. Klimuszko, 1997 za Wawrzyniak, 1992
Herba Visci ziele jemioły, Folium Rutae liść ruty
.............
Flos Sambuci kwiat bzu czarnego, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu, Herba Serpylli ziele macierzanki, Herba Leonuri ziele serdecznika, Folium Melissae liść melisy, Radix Valerianae korzeń kozłka, Herba Anserinae ziele pięciornika gęsiego aa 50,0
DS. Łyżkę ziół zalać szklanką wrzącej wody, odstawić pod przykryciem na 3 godziny. Pić szklankę 3 razy dziennie przed jedzeniem.
4. Sroka, 1993 za Wawrzyniak, 1992
Herba Leonuri ziele serdecznika, Anthodium Chamomillae koszyczek rumianku pospolitego, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu aa 100,0, Folium Betulae liść brzozy, Herba Herniariae ziele połonicznika, Rhizoma Agropyri kłącze perzu, Flos Callunae kwiat wrzosu, kwiatostan kasztanowca aa 50,0
DS. Odwar z łyżeczki na szklankę wody, naparzać 20-30 minut. Pić szklankę rano i przed snem w niewydolności krążenia.
2. Nadciśnienie tętnicze (Hypertensio arterialis)
Za nadciśnienie tętnicze uważa się takie ciśnienie, które niezależnie od płci i wieku wynosi powyżej 160 mmHg dla ciśnienia skurczowego i powyżej 95 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego i utrzymuje się stale i to bez względu na to, czy dotyczy ono tylko jednego z ciśnień, czy też obu równocześnie, tj. skurczowego i rozkurczowego.
NADCIŚNIENIE
- Pierwotne (samoistne)
- Wtórne (objawowe)
Nadciśnienie wtórne powstaje jako następstwo innych chorób: choroby nerek
- choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego
- choroby układu nerwowego
- zatrucia ciążowe
- choroby narządu krążenia
Choroby te powodują około 30% wszystkich przypadków nadciśnienia.
W leczeniu nadciśnienia tętniczego stosuje się następujące surowce: ziele jemioły (Herba Visci), liście oliwki (Folia Oleae), kwiatostan głogu (Inflorescentia Crataegi), owoc głogu (Fructus Crataegi), liść różanecznika (Folium Rhododendroni), ziarniak owsa (Fructus Avenae), cebula czosnku (Bulbus Allii sativi), owoc róży (Fructus Rosae), korzeń kozłka (Radix Valerianae), owoc aminka egipskiego (Fructus Ammi visnagae) oraz ziele barwinka pospolitego (Herba Vincae minoris).
Wykorzystując właściwości zmniejszające ciśnienie tętnicze krwi wspomnianych ziół można w warunkach domowych uzupełnić leczenie farmakologiczne jednym z podanych zestawów (Janicki, Rewerski, 1991).
5. Wawrzyniak, 1992
Fructus Crataegi owoc głogu, Herba Visci ziele jemioły, Herba Equiseti ziele skrzypu aa 30,0, Herba Chelidonii ziele glistnika, Radix Valerianae korzeń kozłka aa 15,0
DS. Odwar z łyżki na szklankę wody naparzać 15 minut. Pić 2-3 razy dziennie szklankę między posiłkami w łagodnych stanach nadciśnienia.
6. Kiljańska i Mojkowska, 1988 za Wawrzyniak, 1992
Herba Visci ziele jemioły, Fructus Crataegi owoc głogu, Radix Valerianae korzeń kozłka aa 50,0
DS. Odwar z łyżki na szklankę wody. Pić 2-3 razy dziennie 1/2 szklanki między posiłkami.
7. Kiljańska i Mojkowska, 1988 za Wawrzyniak, 1992
Folium Rutae liść ruty, Folium Melissae liść melisy, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu aa 50,0
DS.Odwar z łyżki na szklankę wody. Pić 2 razy dziennie 1/2 szklanki. Mieszanka wzmacnia naczynia krwionośne z miażdżycą i nadciśnieniem w starszym wieku.
8. Schulz i Überhuber, 1998
Herba Millefolii ziele krwawnika 30,0, Radix Valerianae korzeń kozłka, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu, Fructus Crataegi owoc głogu, Herba Vincae minoris ziele barwinka pospolitego aa 20,0, Rhizoma Calami kłącze tataraku 10,0
DS.Łyżkę ziół zalać 2 szklankami wrzącej wody, pozostawić na noc, rano zagotować. Pić 2 razy dziennie szklankę. Lek wzmacniający i obniżający ciśnienie krwi.
9. Janicki, Rewerski, 1991
Herba Chelidonii ziele glistnika 15,0, Herba Visci ziele jemioły, Fructus Crataegi owoc głogu, Herba Equiseti ziele skrzypu aa 30,0
DS. 1 łyżkę stołową ziół zalać 1 szklanką wrzącej wody, zmieszać, przykryć, odstawić na 15 min., przecedzić, pić letni napój 3 razy dziennie, 10 min. przed jedzeniem.
10. Janicki, Rewerski, 1991
Fructus Crataegi owoc głogu, Radix Valerianae korzeń kozłka, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu aa 30,0, Fructus Rosae owoc róży, Herba Visci ziele jemioły aa 50,0
DS. jw.
11. Janicki, Rewerski, 1991
Herba Visci ziele jemioły, Inflorescentia Crataegi kwiatostan głogu, Fructus Crataegi owoc głogu, Radix Valerianae korzeń kozłka, Anthodium Chamomillae koszyczek rumianku aa 30,0
DS. 2 łyżki stołowe ziół zalać 1 szklanką wody, przykryć, gotować 2 min., odstawić na 10 min., przecedzić, pić ciepły napój 3 razy dziennie, 10 min. przed jedzeniem. Leczenie trwa ok. 1,5 miesiąca.
W polskiej medycynie ludowej, w celu obniżenia ciśnienia krwi stosowano wywar z pół szklanki ziaren owsa zalanych 2 szklankami wrzącej wody. Pije się po pół szklanki rano i wieczorem. Rośliną regulującą krążenie i polecaną zarówno przy zbyt wysokim jak i zbyt niskim ciśnieniu krwi jest tasznik pospolity (Capsella bursa – pastoris ), w postaci herbatki parzonej z tej rośliny. 1 kopiastą łyżeczkę ziela zalać 1/4 litra wrzątku. Zostawić na krótko do naciągnięcia. Pić 2 razy dziennie do czasu, aż krążenie unormuje się (Pajor, 1988).
Mieszanki gotowe
12. Janicki, Rewerski, 1991
Tinctura Crataegi nalewka z kwiatostanów głogu, Intractum Valerianae stabilizowany wyciąg ze świeżych korzeni kozłka aa 20,0, Intractum Nymphaeae stabilizowany wyciąg ze świeżych kwiatów grzybienia aa 10,0
DS. Zmieszać, pić po 30 kropli z 1 łyżką przegotowanej letniej wody, 3 – 4 razy dziennie, 15 min. po jedzeniu.
13. Janicki, Rewerski, 1991
Tinctura Allii sativi nalewka z cebuli czosnku, Intractum Visci stabilizowany wyciąg ze świeżego ziela jemioły aa 10,0, Tinctura Crataegi nalewka z kwiatostanów głogu aa 20,0
DS. Zmieszać, pić po 30 kropli z 1 łyżką stołową przegotowanej letniej wody, 3 – 4 razy dziennie, 15 min. po jedzeniu.
Preparaty gotowe
Alliofil (drażetki)
Intractum Rutae (krople)
Intractum Visci albi (krople)
Kelicardina (krople)
Neocardina (płyn)
Passispasmin (płyn)
Rutisol (krople)
3. Podciśnienie tętnicze (Hypotensio arterialis)
Podciśnienie tętnicze, czyli niedociśnienie, jest to stan, w którym ciśnienie tętnicze jest obniżone poniżej wartości prawidłowej, tj. ciśnienie skurczowe poniżej 100 mmHg u ludzi dorosłych (do 40 lat) i poniżej 60 mmHg ciśnienie rozkurczowe.
PODCIŚNIENIE TĘTNICZE
- przewlekłe (trwałe)
- przemijające
Podciśnienie przewlekłe może być uwarunkowane konstytucjonalnie wagotonią - stanem przewagi napięcia nerwu błędnego i całego układu przywspółczulnego – parasympatycznego – w organizmie lub może być objawem chorób serca, płuc, nadnerczy, przysadki, tarczycy i in. Podciśnienie przemijające towarzyszy wielu chorobom, np. chorobom zakaźnym, po zabiegach operacyjnych, w zaburzeniach przemiany materii, w zatruciach itd. Wiele osób z konstytucjonalnym podciśnieniem nie odczuwa żadnych dolegliwości u niektórych występuje łatwe męczenie się, znużenie umysłowe, zawroty