Kolory zdrowia
O tym, że warzywa i owoce posiadają wiele substancji, korzystnie wpływających na zdrowie, nie trzeba nikogo przekonywać. Wszak już małe dziecko wie, że zawierają one bardzo dużo witamin. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę z faktu, że oprócz witamin, występuje w nich cała gama innych związków, które mają korzystne, prozdrowotne właściwości. Ich działanie niejednokrotnie wykorzystuje tradycyjna medycyna ludowa, jak i przemysł spożywczy. Niewiele osób wie, że groźnie wyglądający na opakowaniu wielu produktów E160d to likopen, czyli barwnik występujący w dużych ilościach w czerwonych pomidorach, a E160a (iii), to β-karoten, wyizolowany z marchwi. Związki te stosowane są w przemyśle spożywczym, w celu nadania gotowym produktom odpowiedniego koloru. Osoby, które przynajmniej trochę interesują się alternatywną medycyną, zapewne doskonale wiedzą, że barwniki te niejednokrotnie stanowią główny składnik wielu naturalnych preparatów, dostępnych na naszym rynku. Posiadają one dużą grupę stałych nabywców, a ich popularność ciągle wzrasta. W przyrodzie ochraniają one rośliny przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, patogenów grzybowych, czy różnych insektów. Niektóre z nich asymilują energię słoneczną, a jeszcze inne pomagają zwabić odpowiednie owady. Spełniają one dodatkowo funkcję estetyczną, nadając kwiatom, owocom, a nawet liściom różnorodne barwy, upiększając tym samym otaczający nas świat. Trudno wyobrazić sobie złotą polską jesień, bez wielokolorowych liści i owoców. Jakże ponuro wyglądałaby otaczająca nas przyroda, bez swojej różnorodności barw. To dzięki takim związkom jak antocyjany, flawonoidy czy karotenoidy nasz świat jest tak kolorowy, a my możemy je wykorzystywać w ochronie własnego zdrowia.
β-karoten, likopen, luteina – wspaniałe karotenoidy
Karotenoidy stanowią grupę około 600 barwników roślinnych, szeroko rozpowszechnionych w przyrodzie. Nadają one pomarańczowo-czerwoną barwę takim roślinom jak: pomarańcze, dynia, pomidory, marchew, papryka. Odpowiadają za żółty kolor wielu kwiatów, jak również są odpowiedzialne za różowe łuski łososia, czerwone skrzydła biedronki czy żółte pióra kanarków. Całkowita ilość karotenoidów, wytworzonych w ciągu roku przekracza 100 000 000 ton! Obecne są one także w mleku krów i owiec żywionych na pastwiskach, jak również w maśle i tłuszczu tych zwierząt. Zaletą karotenoidów jest ich stosunkowo mała wrażliwość na wyższe temperatury. Nie ulegają one degradacji w czasie gotowania i prawidłowo przeprowadzanych procesów przetwórczych. Najbardziej popularnym spośród tych związków jest β-karoten, którego duże ilości znajdują się w marchwi, a także w dyni i morelach. Odgrywa on bardzo ważną rolę w procesach widzenia, wchodząc w skład rodopsyny, barwnika odpowiedzialnego za prawidłowe widzenie. Nazywany jest on prowitaminą A i musi być dostarczany wraz z pożywieniem w odpowiednich ilościach. β-karoten zmniejsza ryzyko zachorowania na zaćmę oraz chroni nasz organizm przed szkodliwym działaniem promieni UV. Udowodniono również jego właściwości hamujące rozwój niektórych rodzajów nowotworów oraz zdolność do stymulowania układu odpornościowego. Innym bardzo ważnym karotenoidem jest luteina, występująca w dużych ilościach w warzywach liściastych. Posiada ona silne właściwości antyoksydacyjne, ochrania siatkówkę oka, zapobiega rozwojowi katarakty. Szczególnie polecana jest ona cukrzykom i osobom narażonym na częsty kontakt z promieniowaniem elektromagnetycznym, spędzającym wiele godzin przed telewizorem lub monitorem komputera. Nasz organizm nie jest w stanie wytwarzać luteiny, stad ważna jest suplementacja diety tym związkiem. Do grupy karotenoidów należy również likopen występujący w dużych ilościach w pomidorach, ale także w arbuzach i grejpfrutach. Związek ten jest bardzo silnym przeciwutleniaczem i stanowi bardzo skuteczną ochronę przed wolnymi rodnikami. Stosowany jest on w profilaktyce chorób krążenia, przyczyniając się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia zawału serca. Zapobiega on utlenieniu się cholesterolu i jego zaleganiu w żyłach, ułatwiając tym samym swobodny przepływ krwi. Podobnie jak β-karoten, posiada również udowodnione właściwości przeciwnowotworowe. Regularne spożywanie karotenoidów zapobiega występowaniu wielu groźnych chorób nękających nasze społeczeństwo.
Rutyna i kwercetyna udrożniają ściany naczyń krwionośnych
Drugą grupę barwników roślinnych mającą szerokie zastosowanie w alternatywnej medycynie, stanowią flawonoidy. Wchodzą one w skład takich roślin jak: brokuły, bakłażany, buraki, cebula, czosnek, chili czy rokitnik. Szczególnie olej z tej ostatniej rośliny jest godny polecenia. Rokitnik zawiera dużo flawonoidów i innych związków biologicznie czynnych. Stosowany regularnie ochrania ściany żołądka i dwunastnicy przed destrukcyjnym wpływem kwasów żołądkowych. Działa on nie tylko zapobiegawczo, ale jest również doskonałym środkiem wspomagającym leczenie już powstałych wrzodów. Olej rokitnikowy zapobiega utlenianiu się cholesterolu, wzmacnia ściany naczyń krwionośnych oraz ogranicza powstawanie zakrzepów krwi. Wzmacnia odporność organizmu, ochrania ludzkie komórki przed patogenami chorobotwórczymi oraz wspomaga leczenie hemoroidów i żylaków. Flawonoidy posiadają silne właściwości antyoksydacyjne, stanowiąc barierę dla niebezpiecznych, wolnych rodników. Najbardziej znane substancje należące do tej grupy związków to rutyna i kwercetyna. Zwiększają one elastyczność ścian naczyń krwionośnych, zapobiegają odkładaniu się płytek krwi oraz zmniejszają jej krzepliwość. Ochraniają one mikroskopijne kapilary, które zaopatrują komórki w składniki odżywcze oraz tlen, jak również usuwają na zewnątrz szkodliwe produkty przemiany materii. Zapobiegają powstawaniu zmian miażdżycowych i dystroficznych, przyśpieszają odpływ metabolitów z uszkodzonych organów oraz neutralizują wolne rodniki. Wspomagają leczenie krwawień podskórnych oraz wzmacniają działanie witaminy C. Rutyna i kwercetyna posiadają również właściwości antynowotworowe, szczególnie skuteczne są one w profilaktyce raka jelita i skóry. Związki te także ochraniają nasze komórki przed atakami bakterii i wirusów, wspomagają leczenie żylaków, hemoroidów oraz powstrzymują skłonność do krwawień. Duża zawartość flawonoidów w diecie podtrzymuje działanie adrenaliny, co sprawia, że organizm ludzki długo czuje się rześko i nie odczuwa zmęczenia. Wielu naukowców jest zdania, że mała ilość zgonów z powodu zawału serca we Francji wynika, z powszechnego w tym kraju zwyczaju picia czerwonego wina, które zawiera dużo flawonoidów.
Antocyjany opóźniają procesy starzenia
Sok niektórych roślin zawiera wiele cennych związków biologicznie czynnych. Takie rośliny jak aronia, borówka, kapusta, czy czarny bez posiadają w swoim wnętrzu duże ilości antocyjanów. Naturalnych barwników, które mogą zmieniać swój kolor w zależności od odczynu środowiska. Aż trudno uwierzyć, że za niebieskie zabarwienie kwiatów bławatka odpowiada ten sam związek, który sprawia, że płatki róży są czerwone. Substancje te są bardzo silnymi przeciwutleniaczami, zapobiegają odkładaniu się cholesterolu w żyłach i stymulują prawidłową cyrkulację krwi w gałkach ocznych. Hamują one rozwój katarakty i korzystnie wpływają na jakość widzenia po zachodzie słońca. Antocyjany opóźniają procesy starzenia, dzięki unieszkodliwianiu wolnych rodników. Stanowią częsty dodatek do kremów pielęgnacyjnych, ochraniając skórę przed szkodliwym działaniem promieni UV i wpływają na jej prawidłowe ukrwienie. Antocyjany stymulują regenerację komórek, odżywiają i chronią naskórek. Kosmetyki z ich dodatkiem polecane są osobom mającym problemy z pękającymi naczynkami. Związki te również mogą zmniejszać skutki uboczne, wywołane działaniem leków przeciwnowotworowych oraz łagodzić przebieg radioterapii. Niektóre substancje z grupy antocyjanów stymulują również prawidłową przemianę materii, regulują gospodarkę tłuszczową, wspomagając pracę trzustki i wątroby. Profilaktyczne i terapeutyczne działanie antocyjanów, wzmacniają występujące w roślinach witaminy, kumaryny i inne barwniki, dlatego zaleca się, spożywanie warzyw i owoców z każdym posiłkiem dnia.
Kolorowa różnorodność
Barwniki roślinne to związki, których korzystny wpływ na nasze zdrowie trudno przecenić. Starajmy się regularnie spożywać świeże warzywa i owoce, a pomogą one ustrzec się nam wielu groźnych chorób. Zapobiegać jest łatwiej, niż leczyć! Oszczędzamy na tym nie tylko czas i pieniądze, ale niejednokrotnie ratujemy w ten sposób własne życie. Starajmy się dbać o różnorodność spożywanych posiłków, gdyż każda roślina posiada różne rodzaje i ilości życiodajnych związków. Pokarm zawierający wszystkie biologicznie czynne substancje roślinne, jest bardzo wartościowy i pomaga zachować równowagę wewnątrz ludzkiego ciała. Różnorodność spożywanych warzyw i owoców zapobiega niedoborom życiodajnych związków, których nasz organizm nie jest w stanie sam wyprodukować.
Sławek Rybka