11. Zakrzepowe zapalenie żył (thrombophlebitis) cdn
Esceven
Postać: tabletki powlekane
Skład: 1 tabletka zawiera 21 mg wyciągu gęstego z nasion kasztanowca (Hippocastani Semen) co odpowiada 2,5 mg escyny.
Działanie: zmniejsza przepuszczalność i uszczelnia naczynia włosowate, działa przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo.
Wskazania: stosowany jest w powierzchniowym zapaleniu żył, w początkowym okresie zespołu pozakrzepowego, w obrzękach związanych z przeciążeniem żylnym, w obrzękach pourazowych i pooperacyjnych.
Przeciwskazania: nie znane.
Zalecene środki ostrożności: leku nie stosować po upływie terminu ważności.
Sposób użycia: 3 razy dziennie po 2 tabletki.
12. Charakterystyka wybranych roślin leczniczych mających zastosowanie w chorobach układu krążenia
Convallaria majalis L. – konwalia majowa
Występowanie: strefa umiarkowana Europy, Azji i Ameryki. W Polsce w lasach liściastych, głównie w rejonach północno – wschodnich oraz w dolnych partiach górskich. Ponadto jest czasem uprawiana jako roślina ozdobna. W Polsce jest objęta ochroną częściową.
Surowiec: Herba, Folium, Inflorescentia
Skład: wszystkie części rośliny zawierają glikozydy nasercowe, ale najwięcej znajduje się w świeżych liściach. Głównym glikozydem jest konwalatoksyna oraz konwalozyd. Z części nadziemnej rośliny wyodrębniono flawonoidy.
Działanie i zastosowanie: główny glikozyd – konwalatoksyna ma zbliżone działanie do innych glikozydów nasercowych. Konwalatoksyna zwiększa siłę skurczu mięśnia sercowego, przy czym nieznacznie tylko zmniejsza częstotliwość skurczów. Nie kumuluje się w organizmie, dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego. Wyciągi z ziela konwalii wchodzą w skład preparatów nasercowych, stosowanych w łagodnych postaciach niewydolności krążenia u osób w podeszłym wieku (tzw. serce starcze), ze skłonnością do obrzęków i przyspieszoną czynnością serca (Samochowiec, 2002).
Nymphaea alba L. – grzybień biały
Występowanie: Występuje dość często w Polsce w stawach, jeziorach.
Surowiec: Flos
Skład: mieszanina alkaloidów seskwiterpenowych (nufarydyna, nufamina, nufaramina), glikozydy, flawonoidy, kwasy organiczne, śluzy, garbniki.
Zastosowanie: W zaburzeniach czynnościowych serca spowodowanych osłabieniem mięśnia sercowego (np. po przebytej chorobie, zatruciu pokarmowym lub polekowym), nadmierną pobudliwością nerwową (np. kołotanie serca, napadowe przyspieszenie rytmu serca), zmianami miażdżycowymi itd. Odnosi się to szczególnie do osób starszych, rekonwalescentów i kobiet w okresie przekwitania (Ożarowski, 1976).
Crataegus oxyacantha L. – głóg dwuszyjkowy
Występowanie: Europa, Azja, Afryka Północna. W Polsce rośnie dziko w lasach i zaroślach.
Surowiec: Inflorescentia, Flos, Fructus
Skład: flawonoidy (witeksyna, izowiteksyna, apigenina), kwasy triterpenowe, związki azotowe.
Działanie i zastosowanie: oba wymienione surowce są uważane za łagodne leki nasercowe (cardiaca). Surowce te i ich przetwory działają rozszerzająco na naczynia wieńcowe, zwiększając przepływ krwi. Wyciągi z surowców działają także uspokajająco oraz słabo moczopędnie. Preparaty głogu głównie Tinctura i Intractum Crataegi, znajdują zastosowanie w chorobach serca w starszym wieku, zwłaszcza w miażdżycy, dusznicy bolesnej, nadciśnieniu. Surowce wchodzą w skład licznych preparatów fabrycznych i mieszanek ziołowych (Kohlmünzer, 1998).
Inflorescentia Crataegi – odwar z łyżki kwiatów na szklankę wody, pić 2 razy dziennie po ½ szklanki.
Fructus Crataegi – odwar z 1 ½ łyżki owoców na 2 szklanki wody, pić po ½ szklanki 2 – 3 razy dziennie.
Wyciągi z kwiatów głogu wchodzą w skład następujących preparatów:
Cardiol, Kelicardina, Neocardina, Neospasmina, Passispasmina, Guttae cardiacae.
Cardiol – stosowany jako preparat tonizujący czynność mięśnia sercowego o działaniu pomocniczym w niewydolności układu krążenia oraz w zaburzeniach czynności serca na tle nerwicowym. W skład preparatu wchodzi między innymi wyciąg płynny z zarodków kola (Extractum Colae fluid.), który podwyższa ciśnienie tętnicze i dlatego Cardiol można stosować także w hipotonii.
Stosowanie: Podaje się 3 razy dziennie po 30 kropli.
Neocardina – stosowana jako środek pomocniczy w niedomodze mięśnia sercowego oraz w zaburzeniach nerwicowych układu krążenia. Obecność w preparacie nalewki z ziela jemioły (Herba Visci) sprawia, że Neocardina wywiera działanie obniżające ciśnienie tętnicze i może w związku z tym być stosowana w nadciśnieniu. W skład preparatu wchodzi także nalewka z owoców dzikiej róży (Fructus Rosae), zawierająca witaminy C, B, P, K oraz cukry i kwasy organiczne.
Stosowanie: Podaje się 3 – 4 razy dziennie po 20 – 40 kropli.
Guttae cardiacae – w skład kropli nasercowych wchodzą wyciągi z konwalii, głogu i waleriany. Preparat wywiera działanie tonizujące na układ krążenia, uspokajające oraz obniża ciśnienie tętnicze. Stosuje się w osłabieniu mięśnia sercowego i w nerwicy układu krążenia.
Stosowanie: Podaje się 3 razy dziennie po 20 – 40 kropli (Ożarowski, 1976).
Intractum Crataegi (Herbapol) – wyciąg alkoholowy ze świeżych kwiatostanów głogu zawiera wszystkie związki czynne głogu. Wyciąg stosuje się w przewlekłych schorzeniach serca, zwłaszcza starczych zmianach w układzie sercowo – naczyniowym, także w zaburzeniach krążenia mózgowego na tle miażdżycowym, w napadowym kołotaniu serca i dolegliwościach wieńcowych.
Stosowanie: Podaje się 2 – 4 razy dziennie 20 – 50 kropli w ½ szklanki wody (Ożarowski, Jaroniewski, 1987).
Skuteczną pomoc w chorobach układu krążenia przynoszą także:
Cardiogran, Cardiosan, Circulosan, Cravisol, Perfocrat.
Cardiogran (Herbapol – Łódź)
Postać: granulat ziołowy
Skład: wyciąg z kwiatów głogu i ziela serdecznika 9,0
asparaginian potasu 6,0
asparaginian magnezu 6,0
masa granulacyjan ad 100,0
Działanie: preparat powoduje zwolnienie rytmu serca, rozszerza obwodowe naczynia krwionośne, działa łagodnie uspokajająco.
Wskazania: pomocniczo w dolegliwościach serca o podłożu nerwicowym. Nadciśnienie tętnicze, zaburzenia intelektualne wieku starczego, nerwica sercowa, nadmierna pobudliwość, stany zmęczenia psychicznego i fizycznego.
Sposób użycia: 3 razy dziennie po 1 łyżeczce do herbaty po jedzeniu.
Cardiosan
Postać: mieszanka ziołowa
Działanie: napar z mieszanki tonizuje krążenie wieńcowe, zwiększa przepływ w naczyniach wieńcowych i mięśniu sercowym, wykazuje słabe działanie nasercowe.
Wskazania: stany łatwego męczenia się, leczenie wspomagające początkowego okresu upośledzonej wydolności serca, nie wymagające stosowania innych leków.
Sposób użycia: łyżkę ziół na ½ - 1 szklanki wrzącej wody, naparzać w termosie 30 minut, przecedzić. Pić 2 – 3 razy dziennie po 1 szklance. W diecie ograniczającej płyny stosować bardziej stężone odwary.
Działanie niepożądane: podczas stosowania mieszanki mogą wystąpić nudności, wymioty, zaburzenia rytmu serca. Należy wówczas przerwać stosowanie mieszanki (Ożarowski, 1993)
Circulosan
Postać: Mieszanka ziołowa
Skład: Radix Valerianae
Herba Visci
Herba Rutae aa 15,0
Flos Lavendulae
Folium Melissae
Fructus Sorbi
Fructus Crataegi
Herba Equiseti aa 10,0
Inflorescentia Crataegi 5,0
Działanie: występujące w ziołach aktywne związki obniżające ciśnienie krwi należą do różnych grup chemicznych i wiążą się z różnymi receptorami, dlatego mają działanie wielokierunkowe i skuteczniejsze od pojedynczych ziół.
Zastosowanie: przede wszystkim w łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniu pierwotnym, a także w nadciśnieniu wtórnym, zwłaszcza gdy występuje stan zapalny nerek. Również jako środek pomocniczy i uzupełniający działanie leków syntetycznych stosowanych w bardziej zaawansowanej chorobie nadciśnieniowej oraz w niewydolności mięśnia sercowego.
Dawkowanie: przygotować napar z łyżki ziół na szklankę ciepłej wody, powoli ogrzewać do wrzenia pod przykryciem. Przecedzić płyn przez gęste sitko, pozostałe zioła przepłukać małą ilością wody, aby otrzymać szklankę naparu. Pić po szklance ciepłego naparu 3 razy dziennie (Ożarowski, 1993)
Cravisol (Jambor, 2001)
Wyciąg płynny z kwiatostanów głogu, ziela melisy, ziela jemioły.
Zastosowanie: w chorobie nadciśnieniowej, niewydolności wieńcowo – krążeniowej
Perfocrat (Jambor, 2001)
Skład: Wyciąg płynny z kwiatostanów głogu 33,0.
Stabilizowany sok ze świeżego liścia melisy 33,0. Stabilizowany sok ze świeżego ziela dziurawca 34,0.
Sposób użycia: 50 – 60 kropli preparatu w niewielkiej ilości płynu 3 razy dziennie.
Leonurus cardiaca L. – serdecznik pospolity
Występowanie: rozpowszechniony w całej Polsce niżowej i niższych położeniach górskich, głównie na siedliskach synantropijnych - nieużytkach w pobliżu domostw i zabudowań gospodarczych na wsiach.
Surowiec: Herba
Skład: alkaloid (stachydryna), olejki eteryczne, glikozydy bufadienolidowe, flawonoidy.
Działanie i zastosowanie: ziele serdecznika wykazuje nieznaczne działanie nasercowe: wydłużanie fazy diastolicznej, zmniejszenie częstości skurczów mięśnia sercowego oraz łagodne działanie hipotensyjne i uspokajające. W postaci naparów, soku lub w preparatach złożonych, znajdują zastosowanie w osłabieniu mięśnia sercowego, we wczesnych stadiach nadciśnienia oraz w nerwicach układu krążenia.
Herba Leonuri – odwar z ½ łyżki ziela na szklankę wody, pić porcjami po 3 – 5 łyżek w ciągu dnia (Hasik, Lutomski, 2000).
Viscum album – jemioła pospolita
Występowanie: pospolicie występujący w całym kraju półpasożyt. Pasożytuje głównie na gałęziach drzew liściastych, na topolach, brzozach, lipach. Wyrasta także na drzewach iglastych.
Surowiec: Herba
Substancje lecznicze: substancje peptydowe (wiskotoksyny), lektyny, flawonoidy, związki śluzowe.
Działanie: preparaty doustne jemioły stosowane są często jako leki obniżające ciśnienie krwi, uspokajające serce.
Ziele jemioły wchodzi w skład mieszanek produkowanych przez przemysł o nazwie: Sklerosan, Cardiosan a wyciąg z jemioły wchodzi w skład kropli Neocardina (Krześniak, 1986).
Macerat – 2 łyżki suszonego ziela jemioły zalać szklanką przegotowanej, letniej wody i odstawić na kilkanaście godzin. Po przecedzeniu pić w 2 – 3 porcjach w przypadku nadciśnienia tętniczego.
Nalewka – 100 g ziela jemioły zalać 0,5 l spirytusu 70°. Po tygodniu pić po 20 – 30 kropli na kieliszek wody 2 – 3 razy dziennie (Krześniak, 1986).
Wino – 40 g świeżych liści jemioły zalać 1 l białego słodkiego wina. Pozostawić na 10 dni. Pić 1 szklankę dziennie przed jedzeniem. Kurację stosować przez 15 dni (Kuźnicka, Dziak, 1984).
Intractum Visci (Jambor, 2001) – etanolowy wyciąg ze świeżego ziela jemioły.
Wskazania: pomocniczo w nadciśnieniu tętniczym.
Dawkowanie: jeżeli lekarz nie zaleci inaczej, przyjmować 3 razy dziennie po 1 ml preparatu w niewielkiej ilości płynu.
W opakowaniu znajduje się miarka z odpowiednią skalą.
Piśmiennictwo
ABSALON D., JANKOWSKI T., LEŚNIOK M., WIKA S.: Komentarz do mapy sozologicznej Polski w skali 1:50 000, ark. M–34–49–B (Strzelce Opolskie).
Główny Geodeta Kraju, Warszawa 1996.
ABSALON D., JANKOWSKI T., LEŚNIOK M., WIKA S.: Komentarz do mapy sozologicznej Polski w skali 1:50 000, ark. M–34–49–D (Ujazd).
Główny Geodeta Kraju, Warszawa 1996.
ABSALON D., JANKOWSKI A.T., LEŚNIOK M.: Komentarz do mapy hydrograficznej Polski w skali 1:50 000, ark. M-34-49-B (Strzelce Opolskie).
Główny Geodeta Kraju, Warszawa 2000.
ANIOŁ – KWIATKOWSKA J., KWIATKOWSKI S., BERDOWSKI W.: Rośliny lecznicze – Atlas. Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 1993, ss. 327.
BORKOWSKI B.: Zarys farmakognozji. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1970, ss. 699.
BRODA B., MOWSZOWICZ J.: Przewodnik do oznaczania roślin leczniczych, trujących i użytkowych.
Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1996, ss. 894.
HASIK J., LUTOMSKI J.: Ziołolecznictwo w chorobach wewnętrznych. Racjonalny poradnik dla lekarzy i farmaceutów.
Wydawnictwo medyczne BORGIS Sp. z.o.o., Warszawa 2000, ss. 64 – 65.
JAMBOR J.: Vademecum leków roślinnych. PHYTOPHARM Klęka SA, 2001, s. 50 - 62
JANICKI K., REWERSKI W. (red.): Medycyna naturalna. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1991, ss. 283 – 317.
JĘDRZEJKO K.: Medicinal plants and herbal materials in use in Poland : a check list – Wykaz roślin i surowców leczniczych stosowanych w Polsce.
Śląska Akademia Medyczna, Katowice 2001, ss. 393.
JĘDRZEJKO K., KLAMA H., ŻARNOWIEC J.: Zarys wiedzy o roślinach leczniczych.
K. Jędrzejko (red.), Śląska Akademia Medyczna, Katowice 1997, ss. 19.
JĘDRZEJKO K. (red.): Ocena naturalnych zasobów roślin leczniczych metodami geobotanicznymi. Śląska Akademia Medyczna, Katowice 1985.
JĘDRZEJKO K., KLAMA H.: Zagadnienia z botaniki farmaceutycznej i zielarstwa ogólnego.
Śląska Akademia Medyczna, Katowice 1993, ss. 9.
KILJAŃSKA I., MOJKOWSKA H.: Zielnik Polski, Warszawa 1988.
KLIMUSZKO Cz. A.: Wróćmy do ziół leczniczych. Oficyna Wydawnica Rytm, Warszawa 1997.
KOBIERSKI L.: Rośliny naczyniowe Garbu Tarnogórskiego na Wyżynie Śląskiej.
Rocznik muzeum górnośląskiego w Bytomiu, Przyroda, Zeszyt nr 8, Bytom 1974, ss. 177.
KOHLMÜNZER S.: Farmakognozja – podręcznik dla studentów farmacji. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1998, ss. 669.
KONDRACKI J.: Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, ss. 245.
KONDRACKI J.: Mezoregiony fizyczno – geograficzne. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991.
KRESANEK J.: Rośliny lecznicze, Warszawa 1983.
KRZEŚNIAK L. M.: Apteczka ziołowa. Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, Warszawa 1986, s. 39 – 46.
KSIĄŻKIEWICZ T.: Ziołolecznictwo Ojców Bonifratrów dla osób starszych. Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2000, s. 93.
KUŹNICKA B., DZIAK M.: Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1984, s. 73.
MATUSZKIEWICZ W.: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, PWN, Warszawa 2001, ss 357.
MIREK Z., PIĘKOŚ – MIRKOWA H., ZAJĄC M.: Vascular Plants of Poland a Checklist – Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Kraków 1995, ss. 308.
OŻAROWSKI A.: Ziołolecznictwo – poradnik dla lekarzy. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1976, s. 269 - 294.
OŻAROWSKI A. (red.): Leksykon leków naturalnych 750 preparatów krajowych i zagranicznych na wszelkie dolegliwości.
Agencja Wydawnicza „Comes”, Katowice 1993.
OŻAROWSKI A., JARONIEWSKI W.: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa,1987, ss. 435.
PAJOR : Domowa apteczka ziołowa. Wydawnictwo Karpaty, Warszawa 1992, s. 16 -18.
PARUSEL J. B., WIKA S., BULA R. (red.): Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska. Raporty opinie. t.1.
Czerwona lista roślin naczyniowych Górnego Śląska. Katowice 1996, ss. 8 – 42.
PASTOK P.: Kompendium leków naturalnych. Medyk Sp. z o.o., Warszawa 2000, s. 46 – 47.
Plan ochrony rezerwatu „Hubert” – na okres: 01.01.1997 – 31.12.2016 – Nadleśnictwo Rudziniec
Plan ochrony rezerwatu „Płużnica” – na okres: 01.01.1996 – 31.12.2015 – Nadleśnictwo Rudziniec
PODHAJSKA Z., RIVOLA M.: Wielka encyklopedia ziół. Oficyna Wydawnicza „Delta W – Z”, Warszawa 1992, s.6.
Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28 września 2001 w sprawie ochrony gatunkowej roślin.
Dziennik Ustaw RP nr 106, poz. 1167, s. 7816 – 7827.
RUTKOWSKI L.: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski Niżowej. Wydawnictwo Naukowe PAN, Warszawa 1998, ss. 812.
SAMOCHOWIEC L.: Kompendium ziołolecznictwa. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2002, s. 67 – 68.
SCHULZ J., ÜBERHUBER E.: Leki z bożej apteki. Chrześcijański Instytut Wydawaniczy „Znaki Czasu”, Warszawa 1998, ss. 298.
SROKA F. G.: Poradnik Ojca Grzegorza. Agencja Wydawnica „Comes”, Warszawa 1993.
STEBEL A., ŻARNOWIEC J., KLAMA H.: Przewodnik do ćwiczeń terenowych z botaniki, Katowice 1993, ss. 74.
SUCHORSKA K., WĘGLARZ Z.: Zioła w apteczce domowej, Warszawa 1988.
SZAFER Wł., KULCZYŃSKI St., PAWŁOWSKI B.: Rośliny polskie t. 1 i 2. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986, ss.1019.
TYSZYŃSKA – KOWNACKA D.: Zioła w domu, Warszawa 1987.
WAWRZYNIAK E.: Leczenie ziołami. Kompendium fitoterapii. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych. Warszawa 1992, s. 35 - 61
Zespół Wydziału Analiz i Ocen : Stan Środowiska w województwie opolskim w roku 1996 – WIOŚ w Opolu. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Opole 1997.
ŻARNOWIEC J., JĘDRZEJKO K., KLAMA H.: Rośliny naczyniowe istniejących i projektowanych rezerwatów przyrody Makroregionu Południowego Polski,
ze szczególnym uwzględnieniem naturalnych zasobów roślin leczniczych. Śląska Akademia Medyczna, Katowice 1997, ss. 107.
Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego Wojska Polskiego: Mapa topograficzna Polski w skali 1:100 000, ark. M-34-49-50 (Bytom).
Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno – Kartograficzne, Warszawa 1996.
LEK.MED. Cezary Borys Ruszkiewicz
ABSOLWENT WYDZIAŁU LEKARSKIEGO ŚLĄSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ
W KATOWICACH
Lek.med. Cezary Borys Ruszkiewicz – absolwent Wydziału Lekarskiego Śląskiej Akademii Medycznej
w Katowicach (1995 rok). Uzyskał w 1999 roku specjalizację I stopnia, a w 2004 specjalizację II stopnia
z zakresu chorób wewnętrznych. Doktorant w Katedrze i Zakładzie Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa Śląskiego Uniwersytetu Medycznego (Wydział Farmaceutyczny i Oddział Medycyny Laboratoryjnej). Opiekunem naukowym jest Prof. dr hab. Krzysztof Jędrzejko.
Zatrudniony w I Oddziale Chorób Wewnętrznych Szpitala Miejskiego i w Poradni Kardiologicznej
w Sosnowcu.
Członek krajowych towarzystw naukowych: Tow. Internistów Polskich, Polskiego Tow. Lekarskiego i Pol. Tow. Farmaceutycznego, Pol. Tow. Aromaterapeutycznego.
Główne zainteresowania badawcze koncentruje na zagadnieniach patogenezy i leczenia miażdżycy, zaburzeń metabolicznych i endokrynologicznych, a także ocenie klinicznego zastosowania leków i preparatów pochodzenia roślinnego w chorobach wewnętrznych i kardiologii.
Opublikował prace badawcze w czasopismach naukowych:
„Farmacja Polska” [Pol. Tow. Farmaceutyczne],
Annales Academiae Medicae Silesiensis [Śląski Uniwersytet Medyczny, wyd. Viamedica]
„Wiadomości Lekarskie” [Oddział Katowicki Pol. Tow. Lekarskiego ŚAM].
Adres do korespondencji:
ul. Wróblewskiego 61a/5
41-106 Siemianowice Śląskie
e-mail: c.ruszkiewicz@wp.pl